Bij een faillissement is er weinig te redden. Soms is er zelfs geen geld om de achterstallige salarissen te betalen. De werknemers kunnen alleen maar hopen dat er bij de afwikkeling van het faillissement nog iets voor hen overschiet. Het UWV kent overigens een loongarantieregeling. Die organisatie kan zorgen dat de werknemers van een failliet bedrijf nog enige tijd doorbetaald worden tot ze definitief worden ontslagen. Voor dat ontslag heeft de curator trouwens geen toestemming nodig van de kantonrechter of de Centrale organisatie Werk en Inkomen. In andere gevallen moet de werkgever altijd toestemming vragen.

Om het ontslag bij een omvangrijke reorganisatie of inkrimping te regelen stelt de directie een sociaal plan op. Meestal probeert de directie daarbij een zo groot mogelijk draagvlak te krijgen. Een eventuele ondernemingsraad wordt bijna altijd bij de opstelling van het sociaal plan betrokken. Gebeurt dat niet, dan heeft de ondernemingsraad in elk geval adviesrecht.
Wanneer in het bedrijf vakbonden actief zijn, vraagt de directie tenminste hun mening. Meestal schuiven ze aan bij de opstelling van het sociaal plan en zetten ze hun handtekening eronder.

In het sociaal plan worden de sociale aspecten van een reorganisatie geregeld. Een paar voorbeelden:
• Kunnen we de gevolgen van de reorganisatie opvangen door een personeelsstop? Of moeten er gedwongen ontslagen vallen?
• In het laatste geval: wie worden ontslagen? Sinds kort moet het bedrijf hierbij het afspiegelingsbeginsel hanteren: de groep die ontslagen wordt moet wat de leeftijden betreft representatief zijn voor het hele bedrijf.
• Is het mogelijk om mensen te herplaatsen?
• Kunnen we de mensen die worden ontslagen helpen om een nieuwe baan te vinden? Roepen we daarbij de hulp van een outplacementbureau in?
• Wat geven we als ontslagvergoeding mee aan de mensen die vertrekken, maar geen nieuwe baan hebben?

Een eventuele ontslagvergoeding ligt dus al vast vóór het ontslag een feit is. Bij ontslag wegens reorganisatie bestaat die vergoeding vaak uit een tijdelijke aanvulling op de WW-uitkering.

Een ontslagen medewerker kan natuurlijk zijn ontslag of zijn ontslagvergoeding aanvechten bij de kantonrechter. Hij moet dan wel stevig in zijn schoenen staan. Er is alleen een kans op succes als:
• het bedrijf zich niet aan het sociaal plan heeft gehouden;
• het sociaal plan niet in overeenstemming is met de wet (bijvoorbeeld als het afspiegelingsbeginsel niet goed is toegepast);
• de medewerker kan aantonen dat juist hij door de regeling benadeeld wordt, meer dan zijn collega's, die in dezelfde situatie zitten.